Arnavutluk ve Tiran: Avrupa’da Uzun Kalış İçin Yükselen Seçenek
Avrupa'da uzun kalış planı yapanların listesi son yıllarda hep aynı ülkelerle doluydu, benim listem de öyleydi. Sonra Arnavutluk'a daha yakından baktım. Schengen üyesi değil, para birimi kendi leki, başkenti Tiran hâlâ Batı Avrupa başkentlerine göre belirgin şekilde uygun fiyatlı. Üstüne bir de uzaktan çalışanlar için yasada tanımlı bir izin yolu var. Açık konuşayım: ülke ucuz diye değil, kuralları okunabilir olduğu için ilgimi çekti. Bu yazıda resmi sayfalarda yazanları kendi notlarımla anlatıyorum.
Önce isim düzeltmesi: vize değil, tek izin
Arnavutluk'ta dijital göçebe vizesi diye markalanmış ayrı bir vize yok. Yasal karşılığı, 79/2021 sayılı Yabancılar Kanunu'nun 68. maddesinde tanımlanan dijital hareketli çalışan için tek izin, Arnavutça adıyla Leje Unike. Oturum ve çalışma tarafını tek belgede topluyor. İşin, Arnavutluk dışındaki bir işverene ya da müşteriye bağlı olacak, sabit bir ofise bağlı olmadan, bilgi teknolojisi araçlarıyla yürütülecek. Arnavutluk içindeki bir şirkete çalışmak ya da Arnavutluk pazarına hizmet satmak bu iznin konusu değil.
İzin ilk başvuruda en fazla 1 yıla kadar veriliyor ve ülkede yasal kalışın varken başvurman şart. Yenileme tarafı da tarifede tanımlı, yani tek seferlik bir hak gibi anlatılmıyor.
Bulgaristan'ın yeni göçebe iznini yazarken de aynı noktaya takılmıştım: izin, Avrupa'da yasal bir dönem veriyor ama her ülke kendi süresini ve uzatma kuralını ayrı yazıyor. Ayrıntıyı Bulgaristan dijital göçebe vizesi yazımda anlatmıştım, iki ülkeyi yan yana koymak isteyenler için iyi bir kıyas olur.
Gelir şartı Avrupa'daki en düşük eşiklerden biri
İçişleri Bakanlığının prosedür sayfası finansal kanıtı iki seçenekle yazıyor. Kişi başına ya ayda en az 32.000 lek aylık gelir belgesi, ya da Arnavutluk'ta ikinci seviye bir bankada kişi başına en az 300.000 lek tutarında, bir takvim yılını kapsayan depozit belgesi. Rakamlar kişi başına, yani iki kişi başvuruyorsa hesap da iki kişi üzerinden yapılıyor.
Pratik not: 32.000 lek, Avrupa'daki göçebe vizelerinin gelir eşikleriyle yan yana koyduğunda gerçekten düşük bir çıta. Ama düşük eşik, dosyanın hafif olduğu anlamına gelmiyor. Gelir belgesinin yanında yurt dışı iş sözleşmesi ya da hizmet sözleşmesi, ülkenden alınmış sabıka kaydı belgesi, en az 1 yıl geçerli sağlık sigortası ve uygun konaklama kanıtı isteniyor. Belgelerin Arnavutçaya çevrilmiş, son 6 ay içinde düzenlenmiş ve yasal onay süreçlerinden geçmiş olması gerekiyor. Çeviri ve onay işini son haftaya bırakma, bu izinlerde takvim genelde orada şişiyor.
Başvuru yolu: e-Albania üzerinden, adım adım
Başvuru e-Albania portalından, 15146 hizmet koduyla çevrimiçi yapılıyor. Başvuruyu sen, işverenin ya da yetkilendirdiğin bir kişi gönderebiliyor. İkamet ettiğin ülkeden de başvurabiliyorsun, Arnavutluk içinden de, yeter ki kalışın düzenli olsun.
Ücret tarafı resmi tarifede net: ilk başvuru 4.500 lek, yenileme 2.250 lek. Biyometrik kartın bedeli ayrıca ödeniyor, onu da bütçeye ekle. Bakanlık sayfasındaki bir notu da atlamayayım: Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa Birliği ülkeleri ve Kosova vatandaşları ilk başvuruda 5 yıllık oturum alabiliyor ve o başvurunun hizmet bedeli 12.000 lek olarak yazılmış. Bu avantaj her pasaporta açık değil, kendi pasaportunla kontrol etmeden plana katma.
Süreler şöyle işliyor: başvuru kabul edildikten sonra sınır ve göç makamı 5 gün içinde elektronik geçici izni çıkarıyor. Asıl inceleme ve iznin verilmesi başvurudan itibaren 4 ila 12 hafta arasında yazılmış. Vize gereken bir ülke vatandaşıysan D/LD tipi vize değerlendirmesi en fazla 15 gün, istisnai durumda 30 güne uzayabiliyor. Bu kategori için çalışma onayı gerekmiyor, dosya doğrudan ilgili makamda ilerliyor.
Onaydan sonra iş bitmiyor. 30 gün içinde nüfus müdürlüğünde adres kaydını yaptırıyorsun, belgelerin asıllarını posta ile bölge göç ofisine gönderiyorsun, biyometrik kart ücretini ödüyorsun ve parmak izi için şahsen gidiyorsun. Kartın yaklaşık iki hafta içinde teslim alındığı yazıyor.
Pratik not: sağlık sigortası maddesini bu yazıda kısa geçiyorum ama dosyada en az 1 yıllık poliçe şartı var. Poliçede neleri kontrol ettiğimi dijital göçebe sağlık sigortası rehberimde tek tek yazmıştım, başvurudan önce o listeyi açıp poliçeni onunla karşılaştır.
Kısa kalışla uzun kalış aynı şey değil
Kanada pasaportuyla bakarsam kısa kalış tarafı rahat: Kanada hükümetinin seyahat sayfasına göre turistik, iş ve öğrenci amaçlı kalışlarda 180 günlük dönemde 90 güne kadar vize gerekmiyor. Pasaportun, ülkeden ayrılmayı planladığın tarihten sonra en az 3 ay daha geçerli olmalı.
90 günü aşan kalışta tablo değişiyor. Arnavutluk Dışişleri Bakanlığının vize rejimi sayfası, D tipi vizeyi 180 günlük dönemde 90 günden fazla kalacak ve oturum iznine başvuracak kişiler için tanımlıyor. Aynı sayfada sınır kontrolünde istenebilecek belgeler de sıralanmış: konaklama kanıtı, dönüş bileti ve kalış için yeterli maddi imkân. Maddi imkân için gösterge rakam yetişkinlerde gün başına 5.000 lek olarak yazılmış. Bu rakam kısa giriş kontrolü için, oturum dosyasındaki gelir şartıyla karıştırma.
Kendi pasaportun Kanada ya da Türkiye dışında bir ülkeye aitse tabloyu mutlaka bakanlığın vize rejimi sayfasından kendi uyruğunla kontrol et. Schengen'de vizesiz dolaşabilen ülke vatandaşlarının Arnavutluk'a da vizesiz girebildiği aynı sayfada yazıyor ama her pasaportun hikâyesi ayrı.
Tiran'da hayat: benim gözümden ve benim tahminimle
Tiran, bu planın merkezi. Renkli binaları, yürünebilir merkezi, kafe kültürü ve arkasında dağ silüeti olan orta boy bir başkent düşün. Deniz kenarı isteyenler için ülke içinde sahil şehirleri de var ama uzun kalış ve iş düzeni için benim ilk durağım başkent olurdu, çünkü resmi işlemlerin, bankaların ve ulaşımın merkezi orası.
Bütçe kısmını tahmin diye yazıyorum, resmi kaynaklar yaşam maliyeti için tek rakam vermiyor. Benim tahminim, Tiran'da tek kişinin düzgün bir ev, market alışverişi, ortak çalışma alanı ve ölçülü bir sosyal hayatla ayda kabaca 1.000 ile 1.500 avro arasında rahat edebileceği yönünde. Merkezde ve yeni binalarda kira bu aralığı yukarı çeker, şehrin dış halkalarında aşağı iner. Gelir şartının 32.000 lek gibi düşük bir eşikte olduğunu düşünürsen, şartı tutturmak ile rahat yaşamak arasındaki farkı kendi bütçenle ayrıca hesapla, ikisi aynı hesap değil.
Toronto ile Tiran arasında yaklaşık 6 saat fark var. Öğleden sonra çakışan çalışma penceresi, Kanada merkezli bir işi sürdürmeyi Gürcistan gibi doğu seçeneklerine göre biraz daha kolaylaştırıyor. O ülkenin değişen kurallarını da ayrıca yazmıştım, iki planı karşılaştıranlar için Gürcistan'da uzaktan çalışmak yazısına bakabilir.
Bir de kimsenin broşüre yazmadığı detay: Kanada hükümetinin sayfası, Tiran dahil ülke genelinde elektrik kesintilerinin düzenli yaşandığını not ediyor. Uzaktan çalışan için bu, ev seçerken sorulacak bir soru demek. Kesintide çalışmayı sürdüren bir ortak çalışma alanı, güçlü bir güç kaynağı ve telefonda yedek internet, bu şehirde lüks değil, iş ekipmanı.
Güvenlik tarafında Kanada'nın Arnavutluk için seviyesi, normal güvenlik önlemleri al seviyesinde. Yani evde aldığın önlemlerin aynısı, fazlası değil. Sayfa kalabalık alanlarda yankesiciliğe ve merkezde zaman zaman yaşanan gösterilere karşı dikkatli olunmasını istiyor, ben de uzun kalışta mahalle seçimini bu gözle yapardım.
Vergi konusunda kısa ve dikkatli bir not
Genel bilgi olarak yazıyorum, kişisel vergi tavsiyesi değil. İnternette bu izin için 12 ay vergi tarafında rahatlık anlatıları dolaşıyor. Açık konuşayım: resmi prosedür sayfasında benim açıp okuduğum bölümlerde vergi durumunu çözen bir cümle görmedim, o yüzden o anlatıyı kararımın temeli yapmazdım. Bir ülkede 1 yıl kalmak, vergi açısından da bir yere oturmak demek olabilir ve sonuç, kaldığın gün sayısına, gelirinin kaynağına ve asıl bağlarının nerede olduğuna göre değişir. Bu izni ciddi ciddi düşünüyorsan, yola çıkmadan önce durumunu bu alanda çalışan bir uzmana danışmak en doğrusu olur.
Benim değerlendirmem
Arnavutluk'u benim gözümde güçlü yapan üç şey var: gelir eşiğinin düşüklüğü, başvurunun tamamen çevrimiçi ve adımlarının resmi sayfada yazılı olması, bir de ülkenin Schengen kalabalığının dışında kalması. Zayıf tarafları da saklamayayım: izin ilk seferde en fazla 1 yıllık, ülke Schengen üyesi olmadığı için bu oturum sana Schengen'de yaşama hakkı vermiyor, elektrik kesintileri gibi günlük hayat detayları da planın içine yazılmak zorunda.
İşi tamamen Arnavutluk dışına bağlı, Avrupa'da sakin ve uygun maliyetli bir yıl arayan ve dosya işini ciddiye alan biri için bence Tiran ciddi ciddi bakmaya değer. Ben başvuracak olsam önce pasaportuma göre kısa kalış ve D vizesi durumumu bakanlık sayfasından doğrular, gelir belgemi iki seçenekten hangisi bana uyuyorsa ona göre hazırlar, şehir kararını da kısa bir keşif kalışından sonra verirdim. Kural burada da aynı: önce dosya, sonra bilet.
Kaynaklar:
- Arnavutluk İçişleri Bakanlığı - Oturum ve tek izin prosedürleri, dijital hareketli çalışan bölümü
- Arnavutluk Avrupa ve Dışişleri Bakanlığı - Yabancılar için vize rejimi
- Travel.gc.ca - Arnavutluk seyahat tavsiyesi

Yorumlar
Yorum Gönder